Nieuws


Donorendum – Column EenVandaag

Jawel mensen, we krijgen misschien toch nog een keer een referendum! De Eerste Kamer heeft aangekondigd dat ze pas zal stemmen over de intrekking van het referendum ná de deadline voor de 300.000 benodigde steunbetuigingen voor het door GeenStijl voorgestelde referendum over de donorwet. Dus het referendum leeft nog, dankzij de instituten die onze democratische rechtstaat beschermen: de Eerste Kamer en Geen Stijl.

De actie van de Eerste Kamer is een dubbele tegenvaller voor minister van Binnenlandse Zaken Ollongren, wiens partij D66 de donorwet indiende, en die binnen de coalitie de taak heeft gekregen de referendumwet af te schaffen.

D66, dat is de partij die het principe hanteert dat ze geen principes hebben, maar elke situatie op z’n merites beoordelen. Waar de PvdA op een gegeven moment enigszins onwennig de ideologische veren heeft afgeschud, was D66 in feite bij de geboorte al een politieke naakte molrat. Nooit één veer te bekennen geweest. Het is allemaal pragmatisch wikken en wegen. Ik krijg de laatste tijd het vermoeden dat D66 helemaal niet staat voor Democraten ’66, maar voor Datligteraan ’66.

Behalve dan bij het referendum, dat is waar D66 voor is opgericht. Natuurlijk, het enthousiasme van D66 voor directe democratie bekoelde enigszins toen Geen Stijl met het Oekraïnereferendum aan de haal gingen en de burgers ook nog eens niet stemden wat D66 graag wilde. Maar ondanks dat staat D66 van alle partijen in de coalitie er nog altijd het meest positief tegenover. De Christen Unie laat zich liever leiden door hogerhand dan van onderop, de VVD zou de partijnaam nog het liefst veranderen in Volkspartij voor Vrijheid en IndirecteDemocratie, en Sybrand Buma maakt al jarenlang duidelijk dat hij überhaupt niks heeft met mensen.

En dat is precies waarom Mark Rutte het ministerie van Binnenlandse Zaken – en daarmee de referendumwet – aan D66 heeft gegeven. Het is een bekende Rutte-tactiek. Als onze teflon-premier in de formatie een hoofdpijndossier ziet geeft hij het betreffende ministerie aan die partij waarvan hij de grootste weerstand van verwacht. Zo mocht in het vorige kabinet PvdA-minister Jet Bussemaker in het hoger onderwijs de basisbeurs de nek omdraaien en Lodewijk Asscher de sociale zekerheid uitkleden. Geniale zet van Rutte die daarmee de PvdA-fractie de mond snoerde, want om te protesteren tegen dit beleid zouden die hun eigen bewindslieden moeten aanvallen.

Dus toen Rutte een minister zocht die én het referendum moest opruimen én de wet op de inlichtingendiensten erdoor moest krijgen, koos hij uiteraard voor de partij in de coalitie die het meest pro-referendum is en pro-privacy is: D66.

En die combinatie van donorwet en het referendum, die ik voor het gemak maar het even donorendum zal noemen, brengt D66 in een lastig parket. Hun nieuwe kroonjuweel – de donorwet – dreigt om zeep te worden geholpen door hun oude kroonjuweel – het referendum. Maar ik denk dat er een uitweg is voor D66.

Want waar gáát dat donorreferendum nou over? In de eerste plaats natuurlijk over het feit dat Geen Stijl een takkenhekel heeft aan Alexander Pechtold en Pia Dijkstra. Toegegeven, ik kreeg ook een ietwat ongemakkelijk gevoel toen D66 tegelijkertijd een wet introduceerde die mensen standaard orgaandonor maakt en aan de tegelijkertijd ging ijveren voor vrijwillige levenseinde. Dan ga je toch denken.

Maar het grootste twistpunt in de donorwet is of je het recht hebt om je niette registreren als donor. In de nieuwe donorwet ben je donor, tenzij je aangeeft dat je dat niet wilt zijn. Een strategie die in het buitenland heeft gezorgd voor een flinke stijging van het aantal donoren. En daar is wat voor te zeggen: als je niet eens de moeite neemt om te registreren of je donor wilt zijn of niet, dan maakt het je kennelijk niet zoveel uit.

Maar, zo zeggen de tegenstanders, je organen zijn van jou, niet van de staat. En je moet de vrijheid hebben om je keuze nietkenbaar te maken. Ook wat voor te zeggen.

Zoals het er nu voor staat zouden de keuzes in het donorendum zijn:

Optie 1) je moet je afmelden als donor

Optie 2) je moet je aanmelden als donor

Ik zou zeggen: voeg in het donorendum een derde optie toe waarbij je mensen de vrijheid geeft om zich niet te registreren. Maar stimuleer ze dan wel om zich te registreren.

Bijvoorbeeld door mensen alleen organen te geven die zichzelf geregistreerd hebben. Of het nou is als donor of juist niet, als je de moeite neemt om je te registreren kun je ook organen ontvangen. Maar mensen die zich niet willen registreren, tjsa, je kunt niet echt verwachten dat je mag profiteren van een systeem waar je niet aan deelneemt. Een reisverzekering betaalt ook niet uit als je hem niet afsluit.

Om in orgaantermen te blijven: een stukje oog om oog

Of zoals D66 het waarschijnlijk zou zeggen: of je een orgaan krijgt als je het nodig hebt? Dat ligt eraan…